Türkiye’nin dört bir yanında yıllardır çayın yanında tüketilen, yolculuklarda çantalara doldurulan ve kuruyemiş tabaklarından sessizce eksilen leblebiyle ilgili gerçek sonunda ortaya çıktı.
Leblebi, meğer nohutmuş.
Evet, gelişme bu kadar.
Yıllardır sarı, beyaz, tuzlu, acılı ve şekerli çeşitlerini tüketen milyonlarca kişinin aslında çeşitli işlemlerden geçirilmiş nohut yediği öğrenildi. Haberi duyan vatandaşların büyük bölümü günlük yaşamına kaldığı yerden devam ederken bazı kişilerin ellerindeki leblebiye birkaç saniye daha dikkatli baktığı bildirildi.
Büyük Gerçek Nasıl Ortaya Çıktı?
Olay, bir vatandaşın kuruyemiş paketinin arkasındaki içerik bölümünü okumasıyla başladı.
Paket üzerinde “nohut” kelimesini gören vatandaşın önce şaşırdığı, ardından bu bilgiyi ailesiyle paylaştığı öne sürüldü. Aile üyelerinin ise kendisine:
“Evet, leblebi zaten nohuttan yapılıyor.”
şeklinde cevap verdiği öğrenildi.
Derinleştirilen araştırmada leblebinin:
- Ağaçta yetişmediği,
- Topraktan doğrudan sarı ve yuvarlak biçimde çıkmadığı,
- Deniz altında bulunmadığı,
- Gizli bir laboratuvarda üretilmediği,
- Nohudun işlenmesiyle elde edildiği
tespit edildi.
Üstelik bu bilginin üreticiler, kuruyemişçiler ve leblebi tüketenlerin önemli bir bölümü tarafından uzun zamandır bilindiği anlaşıldı.
Leblebi Gerçekten Nohut mu?
Evet. Leblebi, nohudun bazı hazırlık ve kavurma işlemlerinden geçirilmesiyle elde edilen geleneksel bir çerezdir.
Üretim sırasında nohutlar çeşidine ve uygulanacak yönteme göre sınıflandırma, tavlama, ıslatma veya nemlendirme, ısıtma, dinlendirme, kavurma ve eleme gibi aşamalardan geçebilir. Yani leblebi, nohuttan tamamen farklı bir bitki değil; işlenmiş nohut ürünüdür.
Süreci en sade hâliyle şöyle gösterebiliriz:
Nohut
↓
Temizleme ve sınıflandırma
↓
Isıtma veya nemlendirme
↓
Dinlendirme
↓
Kavurma
↓
Eleme ve son işlemler
↓
LeblebiBu işlemlerin sonucunda nohudun rengi, dokusu, sertliği ve tadı değişerek bildiğimiz leblebi ortaya çıkar.
Sarı Leblebi de Nohut mu?
Evet.
Sarı leblebinin temel maddesi de nohuttur.
Sarı leblebi üretiminde nohutlar belirli ısı ve nem işlemlerinden geçirilebilir, dinlendirilebilir ve birden fazla kez kavrulabilir. Uygulanan işlemler kabuğun ayrılmasını kolaylaştırır ve leblebinin kendine özgü sarı rengini, çıtır yapısını ve tadını kazanmasına katkıda bulunur.
Bu noktada klasik clickbait habercilik yöntemini kullanmak isteseydik şöyle devam edebilirdik:
Sarı leblebinin içindeki gizli maddeyi öğrenince çok şaşıracaksınız!
Gizli madde:
Yine nohut.
Beyaz Leblebi de Nohuttan mı Yapılır?
Evet, beyaz leblebi de nohuttan yapılır.
Sarı ve beyaz leblebi arasındaki fark, temel hammaddeden değil; kullanılan nohut çeşidi ile hazırlama ve işleme yöntemlerinden kaynaklanır. Akademik kaynaklarda sarı ve beyaz leblebinin farklı üretim aşamalarından geçebildiği, ancak her iki ürünün de nohut temelli olduğu belirtilir.
Dolayısıyla:
Sarı leblebi = İşlenmiş nohut
Beyaz leblebi = İşlenmiş nohut
Acılı leblebi = İşlenmiş ve çeşnilendirilmiş nohut
Şekerli leblebi = İşlenmiş ve kaplanmış nohutşeklinde özetlemek mümkündür.
Yıllardır Neden Kimse Konuşmadı?
Aslında konuşuldu.
Üreticiler söyledi.
Kuruyemişçiler biliyordu.
Paketlerin üzerinde yazıyordu.
Evde büyükler anlatıyordu.
Arama motoruna “leblebi neyden yapılır?” yazanlar birkaç saniye içinde cevaba ulaşıyordu.
Ancak bu açıklamaların hiçbirinde kırmızı ok, şaşkın yüz ifadesi, dev ünlem işareti veya “Uzmanlar ilk kez açıkladı!” cümlesi bulunmadığı için bilgi yeterince çarpıcı görünmedi.
Modern clickbait haberciliğinde bir bilginin gizli olması gerekmiyor. Başlığın gizliymiş gibi davranması yeterli oluyor.
Çorum Leblebisiyle İlgili Gerçekten Önemli Bir Bilgi
Leblebiyle ilgili gerçek ve kayda değer bilgiler de bulunuyor.
Örneğin Çorum Leblebisi, Türk Patent ve Marka Kurumu kayıtlarında mahreç işaretiyle korunan tescilli bir üründür. Coğrafi işaretin tescil tarihi 10 Aralık 2002’dir ve tescil sahibi Çorum Ticaret Borsasıdır.
Bu bilgi şu başlıkla da sunulabilirdi:
2002 yılında attıkları imza yıllar sonra ortaya çıktı! Çorum’un sırrı bakın neymiş…
Fakat gerçeği doğrudan söylemek daha kolaydır:
Çorum Leblebisi tescilli bir coğrafi işarettir.
Leblebi Yerken Artık Ne Yapmalıyız?
Herhangi bir özel işlem yapmanız gerekmiyor.
Leblebi tüketenler:
- Paketi normal biçimde açabilir,
- İstedikleri miktarı bir kaba koyabilir,
- Çayın yanında tüketebilir,
- Kuru üzümle karıştırabilir,
- Bir avuç alayım derken paketin yarısını bitirebilir,
- Ardından günlük yaşamlarına devam edebilir.
Leblebinin nohuttan yapıldığını öğrenmek, ürünü iade etmek veya kuruyemişçiden açıklama istemek için yeterli bir neden değildir.
Leblebi Yine Leblebi Çıktı
Yapılan incelemelerin ardından yıllardır avuç avuç yediğimiz leblebinin nohuttan üretildiği kesinleşti.
Bu gelişme:
- Kuruyemiş sektörünü sarsmadı,
- Market raflarında paniğe yol açmadı,
- Leblebi paketlerinin toplatılmasına neden olmadı,
- Nohutların basın açıklaması yapmasını gerektirmedi.
Asıl şaşırtıcı olan leblebinin nohut olması değil, yıllardır bilinen sıradan bilgilerin büyük bir sır açığa çıkmış gibi sunulabilmesidir.
Bir başlığın şaşırtıcı görünmesi, içinde şaşırtıcı bir bilgi bulunduğu anlamına gelmez.